Zorgstrategisch Plan Vlaanderen voor de algemene ziekenhuizen

Vlaamse ziekenhuizen op mensenmaat

De Vlaamse Regering heeft op 8 juli 2016 akte genomen van de nota over het Nieuw Vlaams Ziekenhuislandschap.

Met het Zorgstrategisch Plan Vlaanderen willen we het zorglandschap aanpassen aan de noden van de bevolking. De toename van vergrijzing, multimorbiditeit, complexe aandoeningen en de toegenomen vraag naar continue en meer chronische zorg vragen om een nieuwe verhouding tussen ziekenhuizen onderling en tussen de ziekenhuizen en andere partners in het landschap (eerstelijn, GGZ,...).

We hertekenen het zorglandschap volgens het principe dat eenvoudige zorg die dicht bij de mensen staat, ook dicht bij huis bereikbaar is. Voor andere aandoeningen is gespecialiseerde zorg nodig die schaalgrootte en concentratie van expertise vereist.

Voor de ziekenhuizen streven we dus naar:

  1. een solide basisaanbod
  2. een concentratie van expertise voor complexe pathologieën
  3. een rationalisatie van het hoogtechnologisch zorgaanbod.

Basisziekenhuizen zijn door hun inbedding in het lokale zorgweefsel ideaal geplaatst om geïntegreerde netwerken op te zetten met de eerstelijn en de lokale welzijnsactoren.

Vlaams ziekenhuislandschap

Vlaanderen heeft in de voorbije decennia een fusiegolf in de ziekenhuissector gekend. Doel was om het concurrentiemodel tussen ziekenhuizen om te buigen tot een samenwerkingsmodel en gezamenlijk de kwaliteit van het zorgaanbod te versterken. Voor een stuk werden deze doelstellingen ook bereikt. Het concurrentiemodel bleef echter doorwegen en werd door schaalvergroting nog versterkt.

Internationale vergelijking leert dat Vlaamse ziekenhuizen groot zijn in termen van "bedden". Deze grootschalige ziekenhuizen zijn vaak georiënteerd op de uitbouw van een totaalaanbod van functies en zorgprogramma's. Het gevolg is overcapaciteit en versnippering van expertise.

In Vlaanderen zijn 55 algemene ziekenhuizen actief, verspreid over 105 ziekenhuiscampussen. Met een totaal van 29.577 hospitalisatiebedden in de acute ziekenhuizen ligt het aantal plaatsen per 100.000 inwoners boven het Europese gemiddelde: 386 acute hospitalisatiebedden in Vlaanderen per 100.000 inwoners tegenover 355,2 in Europa.

Tussen 2011 en 2014 investeerde Vlaanderen jaarlijks gemiddeld 200 miljoen euro in nieuwe ziekenhuisinfrastructuur.

Nieuw instrument voor zorgstrategische planning

De nieuwe zorgstrategische planning behelst de investeringen in infrastructuur, maar wordt ook verbreed. Hierbij zullen ook planningsvergunningen en erkenning afhankelijk gemaakt worden van een goedgekeurd zorgstrategisch plan. Dit instrument legt niet langer de focus op het individuele ziekenhuis, maar zal zijn reikwijdte verruimen tot een regionale zorgstrategie. Hierdoor zal er in het zorglandschap meer aandacht gaan naar taakdifferentiatie en zal men moeten komen tot nieuwe samenwerkingsverbanden.

De doelstellingen van zorgstrategische planning zijn:

  • Zorgaanbod beter afstemmen op de zorgnoden van de burgers
  • Samenwerking en netwerking stimuleren tussen ziekenhuizen (en met de andere partners in een regio op het vlak van zorg en welzijn)
  • Concentratie van expertise met name bij complexe pathologieën
  • Uitgaven afstemmen op de huidige financiële context om tot een gezondheidseconomisch verantwoord aanbod te komen. Dit onder andere door het hoogtechnologisch zorgaanbod te beperken

Opdrachten in het zorglandschap

Tot dusver is taakdifferentiatie in het zorglandschap vaak ingegeven volgens het principe:  basiszorg > gespecialiseerde zorg >> supergespecialiseerde zorg. 

Bijkomend zullen er invalshoeken onderzocht worden die nuttig zijn om de diversiteit in de zorgopdrachten beter te duiden, zoals de modus operandus (electieve zorg, niet-planbare zorg) of zorgsegmenten gericht op doelgroepen (ouderen, moeder & kind). 

De differentiatie in zorgopdrachten in het nieuwe ziekenhuislandschap moet coherent worden samengebracht in een nieuw kader van samenwerking met onderlinge taakafspraken. Dit laat toe te evalueren of de zorgopdrachten al dan niet voldoende onderbouwd zijn door de bestaande ziekenhuiswetgeving. Indien nodig wordt het wetgevend kader aangepast aan een nieuwe ordening.

Logische zorggebieden

De hertekening van de zorgregio’s in functie van het vraaggerichte afleveren van planningen en erkenningen van diensten, zorgprogramma’s en netwerkvormen dient uit te gaan van logische zorggebieden. Deze zorggebieden worden niet top down opgelegd, maar impliceren dat logische basisregels worden gerespecteerd, zoals de geografisch aaneensluiting van een zorggebied en het insluiten van alle partners in het betrokken zorggebied. Planningen en erkenningen worden afgeleverd aan erkende samenwerkingsverbanden die deze logica volgen.

Deze logische zorggebieden moet het zorgmodel toelaten zich aan te passen aan de zorgbehoeften van de populatie. Het overgrote deel van de hospitalisaties gebeurt namelijk door patiënten uit de omgeving van een ziekenhuis. Naarmate meer gespecialiseerde zorg wordt aangeboden, gebeurt de rekrutering vanuit een wijdere omgeving.

De concentratie van grootschalige ziekenhuizen die het volledig arsenaal aan (super)specialistische functies willen aanbieden, lijkt zijn limiet bereikt te hebben. Paradoxaal krijgen vele lokale basisziekenhuizen het moeilijk in een tijdperk waar er een groeiende vraag is naar meer nabije zorg.

De valorisatie van de basisziekenhuizen is een belangrijk thema in de uitbouw van een evenwichtig nieuw ziekenhuislandschap. Deze voorzieningen spelen immers een belangrijke rol in de opvang van acute pathologieën en kunnen zich kwalitatief profileren in zorgprogramma’s die de keuzevrijheid van patiënt respecteert.

Acties in overleg met alle stakeholders

Op korte termijn zullen een aantal acties ondernomen worden om begrippenkaders verder af te stemmen. Ook zijn een aantal onderzoeken lopende of zullen opdrachten voor onderzoek gegeven worden. Zo is er de KCE-studie over de populatiegebonden behoeften, een optimale spreiding van het zorgaanbod en meetbare factoren inzake kwaliteit van zorg. De resultaten van de onderzoeken moeten mee leiden tot een blauwdruk voor het Vlaamse zorglandschap.

Voor het opstellen van het afwegingskader voor de opportuniteitsbeoordeling van de zorgstrategische plannen zal een specifieke studieopdracht worden uitgeschreven.

De verdere invulling van het instrument van zorgstrategische planning zal gebeuren in overleg met alle stakeholders. Ook met de federale overheid zal over de verdere uitvoering van het plan afgestemd worden.

Thematische zorgstrategische planning

Het verkrijgen van een planningsvergunning, erkenning en aanwijzing kan afhankelijk worden gemaakt van het voorafgaand beschikken over een goedgekeurd thematisch zorgstrategisch plan.

Besluit Vlaamse Regering betreffende thematische zorgstrategische planning

Gemeenschappelijke verklaring van de ministers verantwoordelijk voor volksgezondheid

Op 29 juni 2015 ondertekenden de ministers verantwoordelijk voor volksgezondheid van alle bestuursniveaus een gemeenschappelijke verklaring over de hervorming van het ziekenhuislandschap. De verklaring gaat uit van een gedeelde visie en overleg om de bijsturingen in de ziekenhuissector te realiseren. Verder is het volgens deze verklaring de taak van de deelstaten om te toetsen of de nieuwe infrastructuurprojecten in de ziekenhuissector passen binnen de visie op het toekomstig ziekenhuislandschap.

De principes volgens de gemeenschappelijke verklaring zijn dat:

  1. de patiënt centraal staat in het gezondheidsbeleid.
  2. kwaliteitsverbetering de ultieme toetssteen is bij beslissingen.
  3. netwerkvorming en samenwerking tussen ziekenhuizen belangrijke hefbomen zijn.
  4. de overheid ruimte geeft aan innovatie en sociaal ondernemerschap.
  5. alle betrokkenen overleggen regelmatig met elkaar.

Meer info

Presentaties en documenten van de Infovoormiddag: Vlaams ziekenhuislandschap in beweging (18/10/2017)

pdf bestandVlaams ziekenhuislandschap in beweging (Minister Jo Vandeurzen) (2.23 MB)

pdf bestandBasis-specialistische zorgopdrachten (dr. Marc Geboers, Rudy Poedts, Frank Lippens) (1000 kB)

docx bestandInleidende nota - Basis-specialistische zorg (43 kB)

docx bestandEindnota - Basis-specialistische zorg (933 kB)

pdf bestandZorgstrategisch Plan Vlaanderen (Anne Massij, prof. dr. Dirk De Ridder) (3.31 MB)

Een zorgstrategisch plan indienen voor een algemeen ziekenhuis

Wilt u een bouwsubsidie aanvragen voor uw ziekenhuis, dan moet u eerst een zorgstrategisch plan indienen. In het zorgstrategisch plan (ZSP) beschrijft u uw rol in het toekomstige zorgaanbod van uw regio.