Wat overtuigt gezondheidspersoneel om zich te laten vaccineren tegen griep?

  • 17 juni 2016

Volgens schattingen laat ongeveer 1 op de 2 personeelsleden in ziekenhuizen en woonzorgcentra zich jaarlijks al vaccineren tegen griep. De Vlaamse overheid wil dat aantal tegen 2020 verhogen tot 80%. Daarom liet Zorg en Gezondheid onderzoeken wat de drijfveren en eventuele barrières zijn bij zorgverleners om zich te laten vaccineren.

Patiënten, familieleden en zichzelf beschermen, blijkt een belangrijke motivatie voor vaccinatie. Aansporingen van de leidinggevende of vaccinatiemomenten organiseren op de werkvloer blijken goede manieren te zijn om de vaccinatiegraad op te krikken. Zorgverleners die zich niet laten vaccineren, blijken vooral door een aantal misvattingen tegengehouden te worden. Zij zijn minder overtuigd van het nut en de werking van het vaccin. Een belangrijk aandeel zorgverleners denkt ook onterecht dat ze zelf griep kunnen krijgen van het vaccin, of dat het vaccin de weerstand vermindert.

Het onderzoek werd in opdracht van Zorg en Gezondheid uitgevoerd door het Leuvens Universitair Vaccinologie Centrum, in samenwerking met de externe dienst groep IDEWE. Het onderzoek vond plaats via een online enquête in 13 ziekenhuizen en 14 woonzorgcentra. In totaal vulden 5.141 artsen, verpleeg- en zorgkundigen, vroedvrouwen en ander medisch personeel de enquête volledig in. Daarnaast werden ook praktische knelpunten in kaart gebracht via interviews met griepcoördinatoren.

De Wereldgezondheidsorganisatie en de Hoge Gezondheidsraad in België bevelen griepvaccinatie  aan voor zorgpersoneel omdat zij in nauw contact staan met de risicogroepen voor griep: zwangere vrouwen, ouderen en chronisch zieken. Door zich te laten vaccineren, kan een zorgverlener vermijden griep over te dragen naar zijn patiënt.

Belangrijkste redenen voor of tegen vaccinaties

Over één zaak blijkt consensus te zijn: 9 op de 10 deelnemers aan het onderzoek vinden het belangrijk dat gezondheidswerkers de patiënten niet besmetten.

Zichzelf, de patiënten of familie beschermen werd dan ook aangeduid als de belangrijkste reden om zich te laten vaccineren, zowel in de ziekenhuizen als in de woonzorgcentra. Ongeveer 1 op 3 denkt terecht ook dat griep gevaarlijk kan zijn of heeft ooit zelf griep doorgemaakt. De vaccinatiecampagne van de Vlaamse overheid heeft ongeveer 1 op de 10 personeelsleden overtuigd om zich te laten vaccineren.

Waarom zetten dan niet alle gezondheidswerkers de stap naar griepvaccinatie?

Vergetelheid blijkt alvast geen reden: minder dan 10% zegt dat vergetelheid of geen tijd hebben een reden zou zijn voor niet-vaccinatie.

Belangrijker is dat wie zich niet laat vaccineren duidelijk anders denkt over het griepvaccin en over zijn eigen besmettelijkheid dan wie zich wel laat vaccineren.

Gezondheidswerkers die zich niet laten vaccineren, geloven minder in de werking en het nut van de eigen griepvaccinatie om patiënten te beschermen tegen griep. Slechts 20 tot 30% van deze groep vindt dat het griepvaccin een zekerheid geeft om zichzelf of anderen te beschermen. Bij de gevaccineerde groep ligt dit percentage 2,5 tot 3 maal hoger.

Daarnaast schatten ze het eigen risico op blootstelling aan griep en hun rol in de verspreiding ervan lager in, in vergelijking met gevaccineerde gezondheidswerkers.

Ook blijken er hardnekkige mythes en vooroordelen over het griepvaccin te leven (griep is niet gevaarlijk, vaccins verzwakken de natuurlijke afweer). Vooral de foutieve stelling ‘ik krijg griep van het griepvaccin’ werd vaak aangeduid (±40%) door niet-gevaccineerden. In de woonzorgcentra leven deze foute veronderstellingen meer dan in de ziekenhuizen.

Factoren die het gedrag beïnvloeden

Wat kan een ziekenhuis of woonzorgcentrum dan doen om gezondheidswerkers toch te overtuigen om zich te laten vaccineren?

De helft van de deelnemers binnen de ziekenhuizen en ongeveer 44% binnen de woonzorgcentra zou zich gemakkelijker laten vaccineren als het griepvaccin op een geschikt moment of op de dienst zou worden gegeven.

50% van de deelnemers vindt ook dat een aanbeveling voor griepvaccinatie gegeven vanuit een leidinggevende een doorslaggevende rol zou spelen in het opvolgen van de aanbeveling.

Uit de diepte-interviews komen een aantal goede praktijken naar voren. Zorginstellingen die de drempel tot vaccinatie laag houden (vb. prikteam dat op dienst langsgaat of vaccins aanbieden tijdens het medisch onderzoek) en intensief communiceren over griep en griepvaccinatie bereiken een hogere vaccinatiegraad bij hun personeel.

Het lijkt belangrijk te zijn dat personeel in voorbeeldfuncties (vb. directie, artsen, hoofdverpleegkundigen) de griepvaccinatiecampagne ondersteunt. In de woonzorgcentra was het opvallend dat vooral persoonlijke communicatie een grote rol speelt in het bereiken van een hogere vaccinatiegraad.

Vervolgonderzoek en campagne

Zorg en Gezondheid zal uit dit onderzoek lessen trekken voor de jaarlijkse griepvaccinatiecampagne. Joris Moonens, woordvoerder Zorg en Gezondheid: “Het is bemoedigd dat onze campagnes al effect hebben: ongeveer 1 op de 10 personeelsleden zegt door de overheidscampagnes voor griepvaccinatie beïnvloed te zijn geweest. Juiste en volledige informatie bieden aan de zorgverleners en voorzieningen blijken belangrijk te zijn om nog meer mensen te overtuigen. We plannen ook een vervolgonderzoek over wat voorzieningen concreet kunnen doen om de vaccinatiegraad bij hun personeel te verhogen. Dit onderzoek suggereert al dat de rol van de directie of leidinggevende en de praktische organisatie van een vaccinatiemoment op de werkvloer doorslaggevend kunnen zijn. Maar hoe pak je dat dan aan, wat werkt en wat werkt niet? Dat willen we nog verder onderzoeken”.

Het rapport

> Download hier de volledige studie