Vlaanderen formuleert nieuwe gezondheidsdoelstelling: 10% minder suïcides tegen 2030

  • 19 november 2021

Tussen 2000 en 2018 daalde het aantal sterfgevallen door suïcide in Vlaanderen met 26%. Daarmee is de doelstelling van het meest recente actieplan, dat afliep in 2020, gehaald. Toch blijft het sterftecijfer door suïcide hoog. Daarom formuleerden experten de afgelopen maanden een voorstel van nieuwe doelstelling en een nieuw actieplan, die door Vlaams minister Beke en het VLESP toegelicht werden tijdens de Gezondheidsconferentie Suïcidepreventie op 19 november 2021.

Vlaams minister van Welzijn en Gezondheid, Wouter Beke: “Het verlagen van de suïcidecijfers is en blijft een prioriteit. De nieuwe gezondheidsdoelstelling bestaat uit een reductie van de sterfte door suïcide met 10%, in de periode van 2020 tot 2030. Dit is een ambitieuze doelstelling die we naar voor schuiven. Het aantal suïcides doen dalen is mogelijk, maar vergt een combinatie van verschillende, wetenschappelijk onderbouwde strategieën en acties om de doelstelling over een langere periode te halen.”

Prof dr Gwendolyn Portzky (VLESP): “De evaluatie van de vorige actieplannen toont dat suïcidepreventie werkt. Met dit nieuwe actieplan willen we verder bouwen op de sterktes van de vorige actieplannen, maar tegelijkertijd de hiaten en noden mee opnemen alsook verder inzetten op nieuwe ontwikkelingen in suïcidepreventie. Met dit nieuwe actieplan hebben we ook de eerste keer engagementen tot samenwerkingen met verschillende beleidsdomeinen wat perfect past binnen onze basisboodschap dat iedereen een rol kan spelen in suïcidepreventie en dat we samen zelfdoding kunnen voorkomen.

Nieuwe doelstelling, maar vooral nieuwe acties

We willen allemaal leven in een gezond lichaam met een gezonde geest, maar hoe doen we dat? We maken werk van het aanbieden van laagdrempelige informatie en hulp, hebben specifieke aandacht voor hoogrisicogroepen, of zorgen voor ondersteuning voor nabestaanden, … Het voorgestelde plan bevat een pakket aan nieuwe acties. Daarnaast ligt de focus op het vergroten van de impact van bestaande acties die hun nut al hebben bewezen. Een structurele samenwerking met de beleidsdomeinen Werk, Onderwijs, Jeugd en Media, moet ervoor zorgen dat het thema ook daar een vaste plaats krijgt.

Minister Wouter Beke: “In het plan zijn ontzettend veel acties opgenomen die op verschillende niveaus en doelgroepen inzetten. Deze acties vragen de betrokkenheid van iedereen in Vlaanderen, in al zijn facetten en domeinen. Want onze hulp- en zorgverleners zijn niet de enigen die een rol spelen inzake suïcidepreventie. Iedereen kan een rol spelen, wat betekent dat er sterk ingezet zal worden op aanreiken van methoden en deskundigheid. Daarvoor zullen we samenwerking met verschillende partners in het werkveld, maar in het bijzonder met het VLESP. Daarnaast ben ik ook tevreden dat mijn collega-ministers van de beleidsdomeinen Werk, Onderwijs en Jeugd hun schouders mee onder dit plan zetten.

De acties zijn onderverdeeld in enkele strategieën.

Strategie 1: suïcidepreventie bij de hele bevolking

Op dit niveau werken we met algemene acties (universele preventie) die mensen moeten beschermen tegen suïcide, zoals:

  • Deskundigheidsbevordering en psycho-educatie aan alle sleutelfiguren die met medicatie(beheer) van (mogelijks) suïcidale personen in contact komen.
    Apothekers spelen hier een bijzondere rol. De meerderheid van de zelfdodingen gebeurt thuis, driekwart van de pogingen met medicatie. Daarom willen we inzetten op deskundigheidsbevordering van zorgprofessionals en monitoring naar het gebruik van medicatie toe. Op die manier kunnen signalen sneller ondervangen worden. Deze actie geldt ook voor naasten en burgers door hen hieromtrent te sensibiliseren.
  • Mentaal welbevinden in het onderwijs
    Binnen de setting onderwijs in Vlaanderen is er nog heel wat ruimte en vraag naar tools en materialen rond mentaal welbevinden. Op deze manier kunnen we inzetten op kwaliteitsvolle en brede verspreiding van methodieken en materialen naar onderwijs, zodat kinderen en jongeren zelf aan de slag kunnen met hun mentaal welbevinden en leerkrachten ook ondersteund worden om hierrond te werken in de klas. Gisteren trapte minister Beke alvast Expeditie Geluk af in een school in Dendermonde.

Strategie 2: deskundigheidsbevordering bij professionelen en sleutelfiguren

Strategie 2 en 3 vallen onder selectieve preventie die zich richt op kwetsbare groepen. Het actieplan maakt een onderscheid tussen de kwetsbare groepen zelf, en de deskundigen die in contact staan met deze groepen.

De deskundigheidsbevordering van (toekomstige) hulpverleners en zogenaamde ‘gatekeepers’ moet er voor zorgen dat zij sleutelfiguren zijn tussen de doelgroep en de verdere hulpverlening, maar ze spelen ook zelf een belangrijke rol bij het identificeren van risicofactoren of suïcidaliteit en het ondersteunen hiervan. Zij kunnen ook zelf helpen en mensen in een suïcidaal proces ondersteunen, door te laten weten dat ze nabij zijn en door het gesprek hierover ook op een goede manier te kunnen aangaan. Zo spelen ze een essentiële rol in de preventie van suïcide bij kwetsbare doelgroepen.

Voorbeelden van acties zijn:

  • (Regionale) deskundigheidsbevordering suïcidepreventie in Vlaanderen in het kader van de vermaatschappelijking van suïcidepreventie
    Suïcidepreventie is een taak die iedereen kan opnemen, maar waar mensen vaak niet weten welke signalen kunnen wijzen op suïcidale gedachten en hoe ze hierover best in gesprek gaan. Daarom willen we lezingen organiseren over hoe dit aangepakt kan worden.
  • Deskundigheidsbevordering en ondersteuning van toekomstige professionals rond geestelijke gezondheidsbevordering en suïcidepreventie
    Met deze actie willen we elke student laten afstuderen met enige kennis over geestelijke gezondheidsbevordering en suïcidepreventie. Universiteiten en hogescholen zullen gemotiveerd worden om in te zetten op de thema’s geestelijke gezondheidsbevordering en suïcidepreventie.

Strategie 3: suïcidepreventie bij kwetsbare groepen

De socio-economische achtergrond, maar ook leeftijd en geslacht kunnen een verhoogd risico geven voor suïcide. Daarom wordt er ingezet op selectieve preventie zoals bij strategie 2, waarbij het actieplan dan ook gericht is kwetsbare groepen zoals mannen, jongeren, werkzoekenden, gedetineerden, …

Voorbeelden van acties zijn:

  • Versterken van mentaal welzijn bij werkzoekenden
    Werkloosheid kan een grote impact hebben op mentale gezondheid. Een specifieke groep hierbinnen zijn de jongeren die vaak niet in het hoger onderwijssysteem stappen en geen toegang hebben tot een structureel aanbod geestelijke gezondheidsbevordering, terwijl het net op dat moment zeer belangrijk is. We zien dat hoe langer deze periode aansleept, hoe groter de kans dat dit een negatieve impact heeft op fysieke of mentale gezondheid.
  • Naar een sterkere suïcidepreventie voor ouderen
    We willen met deze actie komen tot een maatschappelijk klimaat waar ouderen kunnen rekenen op de nodige aandacht en zorg als ze worstelen met suïcidale gevoelens. Ouderen vormen een belangrijke risicogroep. Deze actie is ook één van de beleidsaanbevelingen van de Vlaamse Ouderenraad. We moeten de bespreekbaarheid over dit thema bij deze doelgroep verhogen
  • Inzetten op suïcidepreventie bij mannen
    Voor de doelgroep van mannen zal begin 2022 een campagne met bijhorende website gelanceerd worden.

Strategie 4: preventie bij suïcidale personen en ondersteuning naasten

Strategie 4 en 5 focussen op geïndiceerde preventie. Geïndiceerde preventie richt zich op personen die al suïcidale gedachten hebben of suïcidaal gedrag vertonen. De continuïteit van zorg en opvolging zijn hier zeer belangrijk. Dit kan gaan over intensieve opvolging, maar ook laagdrempelige vormen van hulp zoals hulplijnen, chats e.d. kunnen een belangrijke rol spelen.

Daarbij mogen de naasten en de omgeving van de personen niet uit het oog verloren worden. Zij zijn belangrijk binnen suïcidepreventie voor het verkrijgen van informatie, het installeren van veiligheid, het bieden van steun en hulp bij opvang en begeleiding.

Voorbeelden van acties zijn:

  • Een multidisciplinaire richtlijn rond de detectie en behandeling van suïcidale gedachten en gedrag bij kinderen en jongeren
    Met deze richtlijn willen we suïcidaliteit beter bespreekbaar te maken tussen kinderen/jongeren en hulpverleners, om het op deze manier sneller te kunnen detecteren en gepaste interventies op maat van deze doelgroep te kunnen opzetten. Dit houdt bijvoorbeeld het aanbieden van informatie in, advies en tools (onder de vorm van een richtlijn en e-learning module) voor hulpverleners.
  • Optimale bereikbaarheid van de Zelfmoordlijn 1813
    We hebben de Zelfmoordlijn in het verleden al bijkomend versterkt en zij zullen vanaf 1 december de openingsuren van hun chatdienst uitbreiden. Op deze manier kunnen we vooral jonge mensen bereiken (ongeveer de helft van de oproeper is jonger dan 20 jaar).

Strategie 5: postventie na suïcide en ondersteuning nabestaanden

Een overlijden door suïcide treft een groot aantal mensen rondom de overleden persoon. Dit kan gaan om familieleden, vrienden, collega’s, buren, kennissen,… Ook deze mensen zijn kwetsbaar, want iemand verliezen aan suïcide verhoogt het risico op sociale, fysieke en mentale gezondheidsproblemen. Ook het risico op suïcide is twee tot drie keer hoger dan bij de algemene bevolking.

Voorbeelden van acties zijn:

  • Deskundigheidsbevordering en opleiding van hulpverleners die nabestaanden na zelfdoding helpen
    De ontwikkeling en implementatie van een kwaliteitsvolle methodiek waar organisaties/scholen/bedrijven beroep op kunnen doen om snel steun op het terrein te ontvangen voor postventie/eerste opvang van nabestaanden wanneer de organisatie zichzelf niet in staat ziet om dit op te vangen.
  • Individueel lotgenotencontact voor nabestaanden na zelfdoding
    In Vlaanderen zijn er voor nabestaanden na zelfdoding al verschillende vormen van lotgenotencontact (activiteiten, praatgroepen & online). Maar deze zijn vaak in groep en daardoor niet voor iedereen even laagdrempelig en/of geschikt. Een vorm van individueel lotgenotencontact met vrijwillige buddy’s die ondersteund en getraind worden zou een sterke aanvulling zijn.

Belang van cijfers

Tot slot is er aandacht voor het verbeteren van de beleidsinformatie, in een zesde strategie. Er is een dringende nood aan betere en snellere cijfers over het aantal suïcides en suïcidepogingen, zodat de evolutie hiervan op kortere termijn kan worden opgevolgd en er sneller op de bal kan gespeeld worden. Een verbeterde monitoring van het bereik van de acties bij organisaties en doelgroepen, staat ook op het programma.

Meer info

Meer info en het volledige actieplan met de doelstellingen kan u hier op onze website terugvinden.