Ondersteuning aan woonzorgcentra en andere ouderenzorgvoorzieningen – een overzicht

  • 30 april 2020

De woonzorgcentra en andere ouderenzorgvoorzieningen zijn een kwetsbare plek voor de corona-epidemie. Vanuit Zorg en Gezondheid zetten we alle middelen in die ons beschikbaar zijn om hen te ondersteunen en deze uitbraak zo goed mogelijk te beheersen:

1. Richtlijnen en maatregelen

In nauw overleg met de koepelorganisaties van de woonzorgcentra hebben wij voor de woonzorgcentra en onze andere zorgvoorzieningen een uitgebreide set van maatregelen opgesteld, die continu geëvalueerd en aangevuld worden. Die gaan enerzijds over het voorkomen van besmettingen, met bijvoorbeeld beperkingen op het bezoek en de inzet van hygiëneprincipes en beschermingsmaterialen. Anderzijds gaan die over wat te doen als een besmetting vermijden niet gelukt is, waarbij dat isolatie- en cohorteringsprincipes toegepast worden.

Ook voor de centra voor kortverblijf en herstelverblijf en de groepen van assistentiewoningen en serviceflatgebouwen worden heel wat inspanningen geleverd en zijn maatregelen opgesteld. De centra voor dagverzorging en dagopvang werden gesloten.

Het correct en consequent toepassen van hygiënerichtlijnen en het gebruiken van beschermingsmaterialen zijn de basis om besmettingen te vermijden of te onderbreken. Daarom heeft Zorg en Gezondheid al vóór de corona-uitbraak een draaiboek opgesteld met de juiste adviezen daarover en instructiemateriaal hoe die toe te passen.

2. Advies en informatie telefonisch, via e-mail en ter plaatse

Over die toepassing van die richtlijnen en maatregelen in de praktijk bieden wij de woonzorgcentra en andere (ouderen)zorgvoorzieningen op verschillende manieren advies:

  1. voor organisatorische, niet-medische vragen kunnen de woonzorgcentra en ouderenzorgvoorzieningen ons elke dag bellen op een daarvoor voorzien nummer: 02 553 35 79 (van 9 tot 12 uur en van 13 tot 16 uur) en ons 24u op 24u en 7 dagen op 7 bereiken op het mailadres ouderenzorg@vlaanderen.be. Drie collega’s zijn dagelijks bezig om alle inkomende mailvragen te beantwoorden;
  2. voor advies of alarmsignalen over hoe om te gaan met een besmetting of uitbraak, kunnen de woonzorgcentra contact opnemen met de artsen en verpleegkundigen van onze gespecialiseerde dienst infectieziektebestrijding. Daarvoor hebben zij een contactnummer per provincie;
  3. medewerkers van Zorginspectie nemen dagelijks ook zelf telefonisch contact op met woonzorgcentra waarvan op basis van risico-inschattingen (cijferanalyse, voorgeschiedenis) vastgesteld wordt dat zij advies en ondersteuning nodig kunnen hebben;
  4. onze artsen en verpleegkundigen doen samen met Zorginspectie ook bezoeken ter plaatse om advies en informatie te geven hoe de organisatie van het woonzorgcentrum aan te pakken of hoe de ziekte-uitbraak te beheersen (hoe de isolatie toepassen, hoe de cohorte inrichten etc.).

Er is ook een team van Artsen Zonder Grenzen inzetbaar om advies er plaatse te verlenen.

3. Testen

Door beperkingen in de testcapaciteit in ons land (en in de hele wereld) was het aanvankelijk niet mogelijk om alle bewoners en het personeel van de woonzorgcentra en al het personeel te testen. Een uitbraak van deze schaal dwingt ons helaas tot het maken van gefaseerde keuzes en prioritering. Als Vlaamse overheid volgen wij hiervoor de testcriteria die door het federale kenniscentrum Sciensano worden opgesteld en dat zich daarvoor baseert op beslissingen in het expertenoverleg (de “Risk Management Group” of RMG). Zodra de testcapaciteit kon worden opgedreven door onze federale overheid, is die prioritair ingezet voor het testen in de woonzorgcentra. Zo kunnen nu systematisch alle woonzorgcentra voorzien worden van testmateriaal. Er werd een apart team opgericht in ons agentschap om deze testing aan te sturen.

4. Beschermingsmaterialen

Door de grote schaarste wereldwijd, kwamen heel woonzorgcentra in de problemen om voldoende voorraad mondmaskers en andere beschermingsmaterialen aan te bieden aan hun personeel en bewoners. De Vlaamse overheid heeft hier zijn verantwoordelijkheid genomen door op de internationale markten, in een periode van extreme schaarste en via de internationale contacten van de Vlaamse overheid, op zoek te gaan naar betrouwbare leveranciers. Dankzij die inspanningen zijn miljoenen chirurgische maskers besteld en gefaseerd geleverd aan de woonzorgcentra:

  • een eerste levering in de week van 23 maart van in totaal 2.5 miljoen chirurgische maskers
  • en een tweede levering van in totaal 850.000 chirurgische mondmaskers in de week van 6 april 2020.
  • Bij een derde levering van chirurgische mondneusmaskers in de week van 4 en 11 mei verdeelden we 4,5 miljoen maskers naar meer dan 3.000 zorgaanbieders, waaronder de woonzorgcentra.

We hebben ook handalcohol kunnen leveren aan al onze woonzorgcentra.

Om deze en andere materialen correct te gebruiken, heeft Zorg en Gezondheid ook heel wat voorlichtingsmateriaal aangeboden en een overzicht geboden van beschikbare e-lessen.

5 . Personeelsondersteuning

Een woonzorgcentrum kan ook geconfronteerd wordt met uitval van zorgpersoneel- en andere medewerkers door ziekte. Het woonzorgcentrum kan die uitval niet steeds zelf compenseren, door bijvoorbeeld interims of samenwerkingen met andere woonzorgcentra of ziekenhuizen.

Om te helpen zoeken naar invallers, biedt Zorg en Gezondheid een medische reservelijst aan van kandidaten die zich vrijwillig hebben opgegeven. We bieden die aan via het platform www.helpdehelpers.be

We faciliteren ook versterking vanuit de ziekenhuizen en de thuis- en gezinszorg.

Voor psychosociale ondersteuning is er het platform de Zorgsamen. Hier kunnen medewerkers en leidinggevenden tips vinden ter ondersteuning van het psychosociaal welzijn en toeleiding naar professionele hulp.Vanaf begin mei 2020 worden interactieve webinars aangeboden over relevante thema’s voor de medewerkers in zorg en welzijn en hun steunfiguren.

6. Schakelzorgcentra

Zorg en Gezondheid heeft deze nieuwe zorgvorm ontwikkeld in nauwe samenwerking met de gouverneurs van de provincies en de lokale besturen. Zorg en Gezondheid ontwikkelde een draaiboek en biedt ondersteuning zodat lokale besturen en lokale zorgverleners met elkaar in verbinding treden op het terrein en de oprichting van schakelzorgcentra kunnen voorbereiden en realiseren wanneer nodig.

Er kunnen tot 30 schakelzorgcentra in Vlaanderen opgericht worden. Ze worden opgericht in regio’s waar de ziekenhuizen hun maximale capaciteit dreigen te bereiken, maar ook waar woonzorgcentra in de problemen komen. Zo kunnen ze zowel ziekenhuizen als woonzorgcentra ontlasten.

Naast de fysieke schakelzorgcentra zijn er ook de teams die ze voorbereiden, met een lokale coördinator en medewerkers ter plaatse. Die hebben in de voorbereiding van het schakelzorgcentrum een netwerk aan contacten opgebouwd in hun regio. Die zetten we nu in om hulpvragen van o.a. de woonzorgcentra te verbinden met bestaand of nieuw aanbod in de regio. De woonzorgcentra kunnen die hulpvragen signaleren via het e- loket van Zorg en Gezondheid. Dat kan gaan van psychologische ondersteuning tot logistieke hulp, bijvoorbeeld technische middelen om een cohort-afdeling in te richten.

7. Crisismanagement

Woonzorgcentra die in een precaire situatie zitten wegens een uitbraak van COVID-19 kunnen een subsidie krijgen om een crisismanager aan te stellen die de voorziening bijstaat bij het beheer. Zorg en Gezondheid evalueert welke woonzorgcentra daarvoor in aanmerking komen.

8. Monitoring

Om een goed zicht te houden op de stand van zaken in de woonzorgcentra en deze  te kunnen bijspringen indien gewenst of nodig, heeft Zorg en Gezondheid een uitgebreid datamonitoringsysteem opgezet. Op basis van dagelijkse zelfrapportages van alle ouderenzorgvoorzieningen  maakt Zorg en Gezondheid risico-inschattingen en dagelijkse rapportages. Die dienen als basis om actief woonzorgvoorzieningen te kunnen contacteren en advies aan te reiken, om testmateriaal te prioriteren, schakelzorgcentra op te richten, enz. Deze data worden ook gedeeld met andere partners die woonzorgcentra kunnen ondersteunen, zoals lokale besturen en de zorgraad van eerstelijnszones.

Om te helpen bij tekorten rond zuurstof, is het noodzakelijk een beeld te krijgen over de beschikbaarheid van deze middelen in de woonzorgcentra. Daarvoor hebben we een wekelijkse bevraging opgesteld

9. Financiële compensaties en uitstel van administratieve verplichtingen

Om ervoor te zorgen dat de woonzorgcentra zich volledig kunnen richten op het aanpakken van de uitbraak van corona, heeft Zorg en Gezondheid een aantal administratieve verplichtingen over erkenningen tijdelijk opgeschort of de termijnen van indiening verlengd. Ook zijn er compensaties voorzien voor gemaakte kosten en garanties geboden dat de financiering van woonzorgvoorzieningen, ook deze die tijdelijk de deuren  hebben moeten sluiten of minder bewoners kunnen opnemen, wordt verdergezet.