Legionella

Legionella is een bacterie die in verschillende (drink-)watersystemen voorkomt. Onder de juiste groeiomstandigheden kan de bacterie  zich  vermenigvuldigen. Een besmetting met legionellakiemen kan leiden tot legionellose. Besmetting vindt plaats via het inademen van de bacterie in zeer kleine druppeltjes water (aerosol) die door verneveling van water in de lucht kunnen komen, bijvoorbeeld bij het douchen of na verneveling in een koeltoren.

De kiem groeit in water met een temperatuur tussen 20 en 50°C, met een maximale piek tussen 35 en 40°C. Onder de 20°C vermenigvuldigt de kiem zich niet, boven de 55°C sterft zij af. Hoe hoger de temperatuur hoe vlugger de afdoding. Voor hun groei hebben micro-organismen voedingsstoffen nodig zoals aminozuren, mangaan en ijzer. Die voedingsstoffen vindt men terug in de biofilm die zich vormt aan de binnenkant van de leidingen en hun onderdelen. Verdere groeibevorderende factoren zijn stagnerend water (dode leidingen of te weinig gebruikte tappunten) en afzetting of kalkvorming.

Om de kans op groei en verspreiding van legionellakiemen op publiek toegankelijke plaatsen zo laag mogelijk te houden werd er in Vlaanderen een wettelijk kader gecreëerd met normen en beheersvoorschriften.

Legionellabeheersing: risicoanalyse en beheersplan

Om legionelloses te voorkomen, moeten alle openbare gebouwen waar het publiek kan blootgesteld worden aan aerosol, een risicoanalyse uitvoeren en een beheersplan opstellen. Elke sanitaire installatie met bouwvergunning na 4 november 2007 en elke koeltoren met bouwvergunning na 4 mei 2008 moet naast een risicoanalyse en een beheersplan ook beschikken over een conformiteitsattest waaruit blijkt dat de installatie ontworpen en gebouwd werd conform de Best Beschikbare Technieken (BBT). Voor sanitaire installaties werd hiervoor een Vlaams BBT-handboek ontwikkeld.

20 fiches kunnen exploitanten helpen bij het detecteren en saneren van de meest voorkomende legionella-risicopunten in sanitaire installaties.

Legionellabeheersing: Best Beschikbare Technieken

In publiek toegankelijke inrichtingen moeten nieuwe watervoorzieningen gebouwd en geëxploiteerd worden volgens de Beste Beschikbare Technieken (BBT). De technieken richten zich op het scheppen van omstandigheden waarin de groei en ontwikkeling van legionella wordt voorkomen of beperkt, zoals temperatuurbeheersing, goede doorstroming en het beperken van biofilmgroei. De technische maatregelen verschillen per type inrichting.

Voor bestaande installaties (bouwvergunning vóór 2007) is er geen verplichting om structureel conform te zijn met het BBT-handboek. Bij het BBT-handboek vind je ook een FAQ-lijst (Frequently asked questions) met verduidelijkende antwoorden op vragen uit de praktijk. In de toekomst zullen bijkomende relevante vragen met betrekking tot de toepassing van deze BBT ook opgenomen worden in deze lijst. Het Agentschap Zorg en Gezondheid gebruikt dit handboek en de FAQ-lijst als referentiedocumenten bij het uitoefenen van zijn toezichtsfunctie op de naleving van het Vlaams Legionellabesluit van 4 mei 2007. Men kan voor die installaties kiezen om, op basis van een risicoanalyse en een rigoureus uitgevoerd beheersplan, een even hoog niveau van veiligheid te bereiken.

Een inrichting met koeltoren melden

Wereldwijd zijn koeltorens het vaakst betrokken bij outbreaks van legionellose. Om bij outbreaks zo snel mogelijk de bron van besmetting te kunnen opsporen en remediëren, is het belangrijk te weten waar er zich koeltorens bevinden. Uitbaters van inrichtingen met koeltorens zijn daarom verplicht om dat te melden.

Alternatieve beheersmaatregelen

Om de legionellagroei in sanitaire installaties in te tomen, is het wettelijk verplicht om temperatuurbeheersing toe te passen. Onder bepaalde voorwaarden kunnen ook alternatieve beheersmaatregelen toegepast worden. Momenteel zijn er 6 alternatieve beheersmaatregelen goedgekeurd.

Koeltorens

Systemen die warmte afvoeren naar de omgeving voor procesdoeleinden of comfortdoeleinden (bv. airconditioning van grote gebouwen)

Exposities

Locaties waar aerosolproducerende installaties worden tentoongesteld, al dan niet voor commerciële doeleinden (bv. in permanente expohallen of op tijdelijke beurzen)

Hoogrisico-inrichtingen

Publiek toegankelijke inrichtingen voor de behandeling, verzorging of huisvesting van gevoelige personen (bv. ziekenhuizen, woonzorgcentra en assistentiewoningen)

Klimaatregeling met luchtvochtigheids- behandeling

Inrichtingen met een klimaatregelingsysteem dat de vochtigheidsgraad van de lucht regelt door rechtstreeks contact met water.

Matigrisico-inrichtingen

Publiek toegankelijke inrichtingen die bezocht kunnen worden door meer dan 15 mensen per dag (bv. zwembaden, wellnesscentra, sportaccomodaties, inrichtingen voor verblijfstoerisme...)

Tandheelkundige units

Installaties in tandartspraktijken