Inspiratiedag 19 juni – Vrijheidsbeperkende maatregelen residentiële geestelijke gezondheidszorg

Zorg en Gezondheid organiseerde op woensdag 19 juni een inspiratiedag over vrijheidsbeperkende maatregelen in de residentiële geestelijke gezondheidszorg.

Vlaanderen startte in 2017 met de ontwikkeling van een duurzaam kader voor een minimaal gebruik van vrijheidsbeperking binnen de residentiële geestelijke gezondheidszorg. Het uitgangspunt daarbij was kwaliteitsvolle zorg, waarvan vrijheidsbeperkende maatregelen deel uitmaken.

Download hier de presentaties van de verschillende sprekers en workshops.

 

Programma

8.30u Onthaal met koffie
9.15u Welkomstwoord
  Dirk Dewolf, administrateur-generaal Zorg en Gezondheid
9.25u Getuigenis
  Eveline Meylemans, jongerenadviseur Vlaamse Jeugdraad
  Roel Reubens, projectmanager Cachet
9.45u Multidisciplinaire richtlijn voor de preventie en toepassing van afzondering en fixatie in de residentiële geestelijke gezondheidszorg
  Dr. Kathleen De Cuyper, coördinator Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin en dr. Tim Opgenhaffen, senior onderzoeker Instituut voor Sociaal Recht, KU Leuven
10.15u Omgaan met Agressie - VIA5-budget
  Katrijn Ossaer, ICOBA
10.30u Beleidsinitiatieven m.b.t. vrijheidsbeperkende maatregelen die kaderen in het Vlaams Actieplan Geestelijke Gezondheid
  Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin
10.50u Koffiepauze
11.20u Panelgesprek
  Steven Belet, directeur GI De Zande / Evi Mervilde, hoofdverpleegkundige K-dienst UZ Gent /  Kim Steeman, Familieplatform
12.10u Conclusies panelgesprek
12.30u Lunch
13.30u Workshops - 1e ronde (keuze uit 6 workshops - zie details hieronder)
14.40u Workshops - 2e ronde (keuze uit 6 workshops - zie details hieronder)
16u Einde van de inspiratiedag - goed thuis!

.

Overzicht workshops

Workshop 1

Geef me de ruimte! Groeimogelijkheden in crisismomenten.


Binnen het psychiatrisch ziekenhuis Asster behandelen we jaarlijks een 2000-tal cliënten, die zich vaak aanmelden vanuit een ernstig ontregelende crisissituatie. Wanneer de oplopende spanning in zo’n crisissituatie dreigt te escaleren kan dit net een scharniermoment zijn waarin we vanuit de hulpverleningscontext, het verschil kunnen maken, in het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen. Geïnspireerd vanuit de Herstelgedachte, de mensgerichte zorg van Planetree en het appél van de overheid voor een kritische reflectie naar zorgkwaliteit, werd een hulpverleningskader uitgebouwd om, vanuit het crisisontwikkelingsmodel, een meer gepaste ondersteuning te bieden voor onze cliënten. In deze workshop wensen we onze ervaringen hierover met jullie te delen aan de hand van een aantal praktijkvoorbeelden. Focus hierbij ligt op ‘communicatie’; ‘infrastructuur’ en ‘afdelingscultuur’. De nieuwe richtlijn rond vrijheidsbeperkende maatregelen doet ons verder nadenken in het vinden van een goede balans bij het aanbieden van vb. ‘bescherming-veiligheid’ én ‘autonomie-eigen regie’. Op een interactieve wijze wensen we met jullie hierover van gedachten te wisselen.

 
Dhr. Luc Awouters, mevr. Evi Schroyen, mevr. Daisy Cochet en mevr. Melanie Welsh, ASSTER
 
Workshop 2

Ethische adviezen m.b.t. bemoeizorg en vrijheidsbeperking in de geestelijke gezondheidszorg


In deze workshop beschrijven we het proces van hoe we in de sector geestelijke gezondheidszorg in de Groep Broeders van Liefde ethische adviezen met betrekking tot bemoeizorg en vrijheidsbeperking geformuleerd hebben, en hoe we deze adviezen proberen te implementeren in de voorzieningen. We staan ook stil bij een aantal kernelementen van deze adviezen. We situeren vrijheidsbeperkende maatregelen in het geheel van mogelijke vormen van vrijheidsbeperking. Vervolgens schetsen we een gradatie in de bemoeizorg en de vrijheidsbeperkende maatregelen. We ontwikkelen daarbij ethische criteria voor een verantwoord omgaan met vrijheidsbeperkende en dwangmaatregelen. Ten slotte stellen we tien criteria voor om de wilsbekwaamheid te evalueren.

 
Prof. Axel Liegeois, hoogleraar zorgethiek aan de KU Leuven en stafmedewerker ethiek bij de Broeders van Liefde
 
Workshop 3

Minder is meer! Naar minder vrijheidsbeperkende maatregelen, naar meer zorg!


Vastbinden doe je al met moeite met huisdieren, laat staan met mensen.” “‘Gehandicapte jongen al drie jaar vastgebonden aan muur – spoeddebat in de Nederlandse tweede kamer (de volkskrant – 18-01-11)” “Is afzonderen nog therapie of het eindpunt van een behandeling?

Bovenstaande quotes en gebeurtenissen maken duidelijk dat vrijheidsbeperkende maatregelen een grote impact hebben op alle mensen die met zorg te maken hebben. In de eerste plaats de patiënt / cliënt zelf en de begeleiders maar ook beleidsmakers. In onze zorg voor zowel kinderen en jongeren als voor volwassenen met bijkomend moeilijk gedrag (gedragsstoornissen, psychiatrische stoornissen, …), hanteren we heel wat gradaties van vrijheidsbeperkende maatregelen. Maar kunnen we ook zonder? Of is het inherent aan de problematiek, de setting, …? Aan de hand van een concreet verbeterproces (op een opnameafdeling residentiële GGZ) willen we tijdens de workshop handvaten aanreiken om in de eigen organisatie het item ‘vrijheidsbeperkende maatregelen’ in de kijker te plaatsen. Verwacht geen ‘kant-en-klare-recepten’ maar een samen zoeken en exploreren van onze huidige zorg.

 


Dhr. Willem De Muer, zorgmanager cluster adolescenten en cluster verstandelijke beperking, Multiversum
 

Workshop 4

Omgaan met agressief gedrag in minderjarigenwerking. Preventie en creatieve manieren om crisissen te ondermijnen.


In de minderjarigenwerking van OC Sint-Idesbald begeleiden we 400 maatschappelijk kwetsbare “minderjarigen” (van 2,5 tot 25 jaar) via (semi)residentiële en mobiele/ambulante begeleiding.

Samen met onze minderjarigen, hun ouders, onze medewerkers en onze partners in de regio zijn we continu samen op zoek hoe we het best met agressief gedrag kunnen omgaan. Deze zoektocht is een verhaal met heel veel uitdagingen en ook met de nodige ups en downs.

In 2010 startten we een besloten unit voor jongeren met extreme gedragsstoornissen en sinds 2017 vormden we ons beperkt crisisteam om tot een pedagogisch ondersteuningsteam dat 7/7 – 24/24 overkoepelend ondersteuning biedt naar kinderen, jongeren en medewerkers die het moeilijk hebben.

In OC Sint-Idesbald hanteren we het principe dat we vrijheidsbeperkende maatregelen hanteren als ze een middel zijn om verdere escalatie te voorkomen. Vrijheidsberovende maatregelen zien we de laatste stap zijn binnen een crisisinterventie. Enkel als een cliënt een gevaar is voor zichzelf of anderen, kan dit overwogen worden.

Naast die ingrijpende ‘laatste stap’ willen we in deze workshop echter vooral aandacht hebben voor het voorafgaande. Hoe werken we preventief om vrijheidsbeperkende en vrijheidsberovende maatregelen te voorkomen? Als er dan toch een crisis ontstaat, hoe proberen we dit op - vaak creatieve - manier te ontmijnen? Hoe leren we onze minderjarigen hoe ze kunnen en mogen ‘ontladen’?

 
Mevr. Sigrid Pollentier, directeur minderjarigenwerking, OC Sint-Idesbald
 
Workshop 5

Veiligheidsmanagement bij risicogedrag. Een gedeeld verhaal van motivatie, inspiratie, educatie, communicatie, (her)evaluatie, ...


Ons ziekenhuis, Kliniek Sint Jozef Pittem, zet in op een herstel- en persoonsgerichte benadering van elke patiënt. Vertrekkende vanuit deze belevingsgerichte visie hebben we het veiligheidsmanagement bij risicogedrag ook proberen een plaats te geven. Samen met de deelnemers aan deze workshop willen we onze (nog dagelijkse) zoektocht naar hoe veilig omgaan met risicogedrag samen met de patiënt even onder de loep nemen…

Wat was de motivatie? Waar haalden we onze inspiratie? Hoe met educatie? Het belang van communicatie? Wat met het traject van implementatie? En niet te vergeten de evaluatie en het onderzoek?

 
Werkgroep veiligheidsmanagement, Kliniek Sint-Jozef, Centrum voor Psychiatrie en Psychotherapie
 
Workshop 6

Preventie van en omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen: een voorbeeld van een integrale en systemische benadering in het Kinderpsychiatrisch Centrum Genk vzw


Concepten, referentiekaders, theorieën, zienswijzen, … verbeterden inmiddels de inhoudelijke kwaliteit van de vrijheidsbeperkende maatregelen in de meeste sectoren. Aan procedurele interventies ook geen gebrek. Een scala aan methoden, technieken en regels helpen ons immers - in het beste geval - beter te structureren en te reguleren. We ervaren zelf dat het daarbij nog om gaat om ze zodanig te kiezen dat ze een gunstige invloed hebben op de onderlinge samenwerking. Procesmatige interventies zijn voor ons tot slot ook - en niet in het minst - onmisbaar gebleken om te kunnen leiden tot duurzame, andere manieren van doen en omgaan met elkaar.

In deze workshop delen we graag met u de concrete stappen die we de afgelopen 10 jaar gezet hebben om te komen tot collectief leren en veranderen in het omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen en onze doelgroep in het bijzonder. Onze leerervaringen, uitdagingen, hindernissen, randvoorwaarden en succesfactoren kunnen u mogelijks ook inspireren…

 
Mevr. Reina Abbink, algemeen directeur en mevr. Sofie Luts, teamcoördinator van crisis- en urgentiewerking voor jongeren en procesbegeleidster kwaliteitsontwikkelingen - Kinderpsychiatrisch centrum Genk
 

.

Contact

Elke Frans, beleidsmedewerker geestelijke gezondheid en psychosociale revalidatie, elke.frans@zorg-en-gezondheid.be, 02 553 09 71