PROJECT ‘GEZOND WONEN IN DE DEBBAUTSHOEK’ IS KONING VAN DE DEMOWONING

Op het Groenplein in Zelzate staat een miniatuurhuisje. Kijk je door het piepkleine vensterraam, dan komt een medewerker van samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen aangelopen, die mensen in een slechte woonsituatie uit de nood helpt. Het mobiele woonhuisje kaart thema’s als ventileren en verluchten in huis aan voor wijkbewoners. 

“De bedoeling is dat buurtbewoners langskomen bij het kleine woonhuisje en we hen enkele vragen voorschotelen over gezonde binnenlucht in huis”, legt Joke Gevers van samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen uit. Samen met Hanne Couckuyt trekt ze dit project, dat onder de noemer ‘Gezond Wonen in de Debbautshoek’ in Zelzate op poten werd gezet. “Met de antwoorden op die vragen kunnen ze vervolgens naar ons ontmoetingshuis “Nest” komen, op datzelfde Groenplein. Ze krijgen er een prijs voor hun deelname – bijvoorbeeld een deurstopper of ecologische afwaszeep, om in thema te blijven - maar kunnen ook terecht in onze fysieke demowoning in het gebouw voor bijkomende vragen. Daar richtten we een kleine studio in waarin we een slechte woonsituatie tonen: er wordt binnen gerookt, de ramen zijn dichtgeplakt, …  Zo laten we zien wat je het best wel of niet doet voor een gezond binnenmilieu. Wijkbewoners die dit willen, kunnen bij ons ook een woonmeter lenen. Zo kunnen ze ook zelf thuis zien hoe het met hun binnenmilieu gesteld is.” 

Trapsgewijze demowoning 

Het project kan je omschrijven als een “gefaseerde demowoning”, gebaseerd op de methodiek “Gezond (t)huis” waarbij de Vlaamse Logo’s ondersteuning aanbieden. En daar zit corona voor iets tussen, vervolgt Joke. “Het woonhuisje op het plein is coronaproof, en kan hoe dan ook doorgaan. Het luikje van de demowoning binnen is optioneel, wanneer de besmettingscijfers het toelaten. Beide huisjes zullen nog tot maart toegankelijk zijn. Als derde element willen we nog een uitgebreide gids op papier uitwerken met tips rond een gezond binnenmilieu. Zo krijgt het project ook een structurele component, die achteraf nog gebruikt kan worden.” 

Een subsidieoproep als (lucht)stroomversneller 

De concrete aanleiding voor ‘Gezond Wonen in de Debbautshoek’ was een subsidieoproep van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. Twee jaar geleden zochten zij naar een project om gezondheidsongelijkheid te verminderen. Ella en Joke legden meteen de link met wonen. “Er is een duidelijk verband tussen slechte woonomstandigheden en gezondheid: wie het niet breed heeft, is aangewezen op het onderste segment van de huurmarkt, waar de kwaliteit van woningen vaak ondermaats is. Die kwetsbare groepen worden veel sneller geconfronteerd met gezondheidsproblemen door een slechte woonsituatie. Denk aan schimmel, opstijgend vocht, slechte verluchting, … “ 

“Na wat research rond huisvestingssituaties merkten we dat Zelzate eruit springt qua cijfers – helaas niet op positief vlak. Het woonpatrimonium is er erg verouderd en er is veel armoede. Vandaar de keuze voor deze wijk. We spitsten ons specifiek toe op demowoningen en hoe we die methodiek kunnen verbeteren. Op termijn zouden we onze methodiek graag opschalen, zodat ook andere buurten er gebruik van kunnen maken. In ons geval was de gemeente Zelzate een belangrijke facilitator. We hebben een heel goed contact met de burgemeester en de schepen van sociale zaken, die ons hierbij ondersteunen. 

Goede contacten en GDPR-contracten 

Concreet informeert het project over hoe je de binnenlucht in een woning gezond houdt, maar ook over wat je moet doen als er iets misloopt. Waar kan je naartoe als je bijvoorbeeld met opstijgend vocht te maken krijgt, hoe kan je de huisbaas bereiken, wat zijn je rechten en plichten en welke stappen kan je zetten? Samenwerken met de juiste partners komt hierbij goed van pas, geeft Joke als tip. “Door bijvoorbeeld met De Woonwijzer samen te werken, (een organisatie die gratis woonadvies, geeft, red.) kunnen we aan grote problemen rond huisvesting ook effectief gevolg geven. Dan wordt een huisbezoek geregeld met een verslag, als het nodig is wordt de burgemeester of het Vlaams Agentschap gecontacteerd en in ernstige gevallen kan er een onbewoonbaarheidsverklaring uit voortvloeien.” 

Ook goede contacten met andere organisaties zijn cruciaal. “Via het wijkgezondheidscentrum De Loods kregen we de telefoonnummers van kwetsbare gezinnen in Zelzate - via een GDPR-contract. Op een meer informele manier licht voedselbedelingsorganisatie Lichtpunt ons in over problematische situaties waarin wij hulp kunnen bieden. Daarnaast is er nog het OCMW, de sociale huisvestingsmaatschappij, het gemeentebestuur … Gezondheid en wonen raakt aan heel wat levensdomeinen.”  

Geen evident jaar 

Door de koppen bij elkaar te steken met andere organisaties, is het makkelijker om de doelgroep te bereiken. En dat is nodig. Want mensen in een ongunstige woonsituatie komen niet altijd uit eigen beweging bij de juiste hulp terecht. “Rond een ongezonde woning hangt heel wat schaamte”, weet Joke. “Wie op een plek woont met schimmel en vocht aan de muren, zal niet snel iemand uitnodigen. En zo raak je nog meer geïsoleerd.” 

“Naast die partnerschappen is het daarom ook belangrijk om outreachend te werken. Door zelf mensen op te bellen, deur-aan-deur te gaan, de boodschap naar hen toe te brengen … Zeker in coronatijden. De pandemie vormde voor ons een groot struikelblok. Niet alleen omdat het project werd uitgesteld, maar vooral omdat het veel moeilijker werd om wijkbewoners te leren kennen. Het is belangrijk dat zij weten wie we zijn. Dankzij die contacten via De Loods konden we gelukkig wel mensen opbellen. En omdat we onder de sector welzijn vallen, mochten we fysiek ook één-op-één-contacten hebben. Maar het was zeker geen evident jaar.” 

Toekomstmuziek 

Als het project met het miniatuurhuis en de demowoning afloopt, willen Joke en haar collega’s daarom de werking van het ontmoetingshuis Nest nog verder uitbreiden. “Zo kunnen we op een structurele, duurzame manier hulp bieden aan mensen. Maar dat is toekomstmuziek. Het voordeel van Nest is dat we laagdrempeliger zijn dan pakweg een OCMW. Bij ons hoef je geen afspraak te maken en kan je – in niet-coronatijden – gewoon binnenlopen voor een babbel of met vragen. We merken ook dat wijkbewoners met een goede ervaring bij ons, de tip geven aan andere bewoners om langs te komen. Dat is altijd leuk om te zien. Het fijnste vind ik als je iemand zodanig kan versterken dat ze zelf uiteindelijk de stap zetten richting hulp, bijvoorbeeld naar het OCMW. Door mensen bij de hand te nemen en de weg te wijzen, kan je erg mooie dingen bereiken.”  

TIPS voor wie een gelijkaardig project plant 

 

  • Ga zoveel mogelijk outreachend te werk. Bel wijkbewoners op, ga erlangs, zorg dat ze de weg naar het project vinden.  

  

  • Werk samen met de gemeente, als ondersteuner en facilitator. Joke: “We hebben goede contacten met de burgemeester – die heel aanspreekbaar en toegankelijk is. Ook met de schepen van sociale zaken communiceren we goed, wat zeer bruikbaar is bij het opsporen van slechte (woon)situaties.” 

  

  • Onderhoud partnerschappen. Om expertise uit te wisselen, overlap te voorkomen, contacten uit te wisselen, kwetsbare situaties aan elkaar te signaleren, … 

  

  • Bouw vertrouwen op bij bewoners. Zeker rond wonen en gezondheid – wat een gevoelig thema is – zet je het best in op vertrouwen winnen van bewoners.  

  

  • Roep regelmatig een projectgroep bij elkaar om met de verschillende partners de stand van zaken en toekomstplanning te overlopen. Joke: “Wij doen dit om de vier maanden. Daarnaast werken we met nieuwsbrieven om iedereen op de hoogte te houden.”