Corona - Vlaanderen installeert verdedigingslinie tegen nieuwe uitbraken

  • 12 juni 2020

Om eventuele heropflakkeringen van het coronavirus snel in de kiem te smoren, zet Vlaanderen een uitgebreide verdedigingslinie op poten. Zo komen er lokale cellen met mobiele teams om preventief te werken (voorzien van opleiding en educatie) en om  lokale uitbraken snel aan te pakken, en zullen collectieve voorzieningen een eigen uitbraakplan opmaken. Het bestaande systeem van contactonderzoek zal versterkt worden met een app. Er komt ook een communicatiecampagne over het contactonderzoek.

Het coronavirus houdt Vlaanderen in zijn greep. De impact van het coronavirus is groot en de aanpak ervan blijft een grote uitdaging. Er blijft nog heel wat onzekerheid over zowel de duur als de verdere omvang van de coronacrisis. Hoewel de recente evolutie van de nieuwe besmettingen in de goede richting gaat, is de epidemie nog niet definitief onder controle. Volgens verschillende predictiemodellen is de kans groot dat we verder in het jaar opnieuw geconfronteerd zullen worden met een verhoging van het aantal besmette personen in onze samenleving. Op korte termijn moeten we ons dan ook voorbereiden op een nieuwe besmettingsgolf en beheersing van uitbraken.

Om onze verdedigingslinie op punt te stellen, zijn twee elementen cruciaal: een eerstelijnsdefensie, de contactopsporing, en een tweedelijnsdefensie, het lokaal voorkomen en beheren van heropflakkeringen.

Management van COVID-19 heropflakkeringen (Virus resurgence management)

In de tweedelijnsdefensie wil men inzetten op opleiding binnen collectiviteiten om beter voorbereid te zijn op uitbraken en zo vroeg mogelijk uitbraken identificeren, en ter plaatse de nodige maatregelen treffen, om deze in te dijken. Op de IMC Volksgezondheid werd een kaderakkoord afgesloten over de oprichting van lokale cellen in elke deelstaat.

Deze lokale cellen zullen in Vlaanderen  invulling krijgen door de combinatie van de 60 eerstelijnszones met hun zorgraad en 15 mobiele teams.

De opdrachten die de zorgraden van de eerstelijnszones nu reeds hebben, sluiten aan bij de opdracht in het kader van het virus resurgence management. Specifiek in dit kader zullen de zorgraden o.a. volgende taken opnemen:

  • Zenuwcentrum zijn voor de coördinatie en het management van mogelijke uitbraken
  • Infodoorstroming organiseren naar het Vlaamse en interfederale niveau
  • Contacten leggen met en toeleiding doen naar andere relevante lokale en regionale actoren: 1ste lijnszorgverleners, politie, artsen in voorzieningen, scholen, …

De lokale besturen maken, net als de huisartsen, deel uit van de zorgraden.

Om deze opdracht te kunnen opnemen wordt de bestaande structuur van de zorgraden tijdelijk versterkt met extra personeel.

Er komen ook mobiele teams en zij zullen de ondersteuning op het terrein realiseren, nl.

  • Voorbereiding van woonzorgcentra, internaten, scholen, voorzieningen personen met een handicap, psychiatrische verzorgingstehuizen, kinderopvang, voorzieningen jeugdhulp, gemeenschapsinstellingen, bedrijven en andere, door het aanbieden van opleidingen en educatie.
  • Testen van personen in deze collectiviteiten of van personen die niet in een pre-triage/testcentrum of bij de huisarts terecht kunnen (bv. omwille van verminderde mobiliteit);
  • Ondersteuning van de coördinerend medisch verantwoordelijke bij het contactonderzoek in een collectiviteit
  • Algemene ondersteuning (directie en personeel) van en coördinatie / communicatie binnen collectiviteiten op het moment dat er een  clusterbesmetting is. Die ondersteuning moet zowel gericht zijn op medische als op psychosociale noden en verloopt waar van toepassing in overleg met de coördinerend medische verantwoordelijke/bedrijfspreventiedienst van de betrokken collectiviteit

Deze mobiele equipes zullen bestaan uit artsen, verpleegkundigen en gezondheidspromotoren. Zij werken onder leiding en supervisie van het bestaande team infectieziektebestrijding van Zorg en Gezondheid.

Er zal voortdurend wisselwerking zijn tussen de zorgraden en mobiele teams, en de callcenteragents en field agents in het kader van het contactopsporingsonderzoek.

Ook de ondertussen stilgelegde schakelzorgcentra kunnen opnieuw geactiveerd worden mocht de noodzaak hiertoe ontstaan net als de cohortzorg binnen de thuiszorg.

Uitbraakplannen per voorziening

In de eerste fase van het beheersen van de pandemie werden voor iedere sector draaiboeken ontwikkeld door de Vlaamse overheid in samenspraak met de vertegenwoordigers van het veld.  Deze draaiboeken hebben geresulteerd in een aanpak per voorziening.

Elke voorziening binnen het beleidsdomein WVGA moet zich dan nu ook voorbereiden op een nieuwe uitbraak en vertaalt dat in een ‘uitbraakplan’ dat een snelle en accurate, want voorbereide, actie mogelijk maakt. In deze opdracht worden zij ondersteund door de mobiele equipes.

Contactonderzoek: een app ter ondersteuning

Om een nieuwe algemene uitbraak van het COVID-19 virus tegen te gaan is er nood aan uitgebreid testen, gevolgd door contactonderzoek en waar nodig (zelf)quarantaine. Zo vermijden we dat heel de samenleving opnieuw in lockdown moet. De focus ligt op opsporen en adviseren van burgers die in contact kwamen met besmette personen en opvolgen van maatregelen om de verspreiding van covid-19 onder controle te houden. In eerste instantie doen we dat via contactonderzoekers in een contactcenter en op het terrein.

Deze conventionele contactopsporing is momenteel lopende in Vlaanderen. Het systeem kende kinderziektes maar draait stilaan op toerental. Er komt ook een communicatiecampagne m.b.t. contactonderzoek, voorafgegaan door een bevraging bij de bevolking om een betere inschatting te kunnen maken van de perceptie rond en houding ten aanzien van contactonderzoek.

Deze aanpak is en blijft wel onderhevig aan een aantal beperkingen: het vraagt veel tijd en middelen (momenteel is dit nog beheersbaar omdat het aantal besmettingen relatief beperkt is), het steunt op het geheugen van de besmette personen en het is niet geschikt om contacten op te sporen met onbekenden (bv. op het openbaar vervoer, op restaurant, bij culturele of sportieve evenementen, …).

Ondersteunend aan de conventionele contactopsporing kan een contactopsporingsapp een positieve rol spelen bij het onder controle brengen en houden van een epidemie. Een app biedt belangrijke voordelen inzake snelheid en efficiëntie van contactopsporing. Als in het najaar, wanneer we opnieuw sportieve of culturele evenementen kunnen bijwonen of opnieuw veelvuldig het openbaar vervoer gebruiken, waar we in contact komen met veel onbekenden, een grote opflakkering dreigt, zal het zeer belangrijk zijn dat we contacten kunnen linken via een app. Een dergelijke app moet gezien worden als een oplossing die complementair is aan conventionele contactopsporing: beide oplossingen zijn nodig. Een app kan bijvoorbeeld geen contacten detecteren met burgers die de app niet gebruiken en het kan moeilijker zijn voor een app om sommige risico-contacten goed in te schatten.

Het is van belang dat een contactopsporingsapp het vertrouwen geniet van de burger: dat betekent dat hij vrijwillig wordt gebruikt, niet onnodig persoonsgegevens verwerkt en enkel gebruikt kan worden om burgers na een risico-contact te waarschuwen en om hen aan te moedigen om zich te laten testen en/of in quarantaine te gaan. Burgers moeten ervan overtuigd kunnen zijn dat ze op geen enkele manier enig nadeel zullen ondervinden als gevolg van het gebruik van de contactopsporingsapp.

De Vlaamse Regering wil een app voor de brede bevolking laten ontwikkelen voor contactopsporing, ter ondersteuning van de bestaande contactopsporing. We willen dit doen samen met de andere deelstaten, zodat er één app is voor het hele land. Hiervoor moet er ook een samenwerkingsakkoord komen, met een juridisch kader dat voldoende garanteis geeft inzake privacy. Op vlak van technologie kiezen we voor DP-3T (via bluetooth met decentrale gegevensopslag).

Wouter Beke, Vlaams minister: “Het coronavirus is jammer genoeg nog niet weg. Om de pandemie onder controle te houden, zullen we in de toekomst gerichter en lokaler werken. Snel ingrijpen bij een heropflakkering, zal ervoor zorgen dat niet opnieuw de hele samenleving moet worden stilgelegd. We stellen daarvoor een hele verdedigingslinie op, met o.a. mobiele teams als ‘boots on te ground’, een app ter ondersteuning van contactonderzoek, en bijzondere aandacht en focus op collectieve voorzieningen waar veel mensen samen komen.”