Op deze pagina
Kan ik mijn putwater als drinkwater gebruiken?
Wat is putwater?
Putwater is grondwater dat via een - meestal geboorde - put gewonnen wordt. De meeste particuliere putten zijn ondiep en halen water uit een diepte van 4 tot 12 m. Dieper geboorde putten halen het water uit een watervoerende laag tussen 2 (semi-)ondoorlaatbare bodemlagen.
De kwaliteit van putwater
Het spreekt vanzelf dat de kwaliteit van grondwater uit ondiepe putten veel kwetsbaarder is, waardoor het vaak besmet is met bacteriën en virussen. Het is namelijk onderhevig aan de invloed van talrijke bronnen van verontreiniging in de omgeving, zoals mestvaalten, aalputten, septische tanks, riooloverstorten, beken … Ook allerlei sproeistoffen, zoals pesticiden, kunnen in te hoge concentraties aanwezig zijn in het ondiepe grondwater.
De kwaliteit van het geputte grondwater staat bovendien onder invloed van de plaatselijke bodemgesteldheid, zowel de van nature aanwezige mineralen en sporenelementen in de bodem, zoals bv. fluor, maar ook de in bepaalde bodemtypes aanwezige metalen,zoals ijzer en mangaan, of accidenteel aanwezige bodemverontreinigende stoffen, zoals zware metalen: cadmium, arseen en kwik.
Een goede put is minimaal 10 m diep en trekt bij voorkeur water vanonder een afdichtende kleilaag. Maar ook putwater uit diepere boringen kan verontreinigd zijn. Zo is de nitraatverontreiniging in sommige regio's in Vlaanderen al verspreid tot in de diepere watervoerende lagen. De kwaliteit van het grondwater staat onder milieudruk en uw putwater is daardoor kwetsbaar en onderhevig aan mogelijke vervuiling.
Denk dus goed na voor u een put wilt laten boren. De constructie van een waterput is duur en zelfs bij correct uitgevoerde constructie en diepte is er geen garantie op drinkbaar water.
Hebt u een bestaande put? Vergeet dan niet dat de kwaliteit kan veranderen door besmetting en vervuiling. U kunt dat niet altijd proeven of ruiken en meestal ook niet zien. Hiervoor is een analyse nodig.
Overweeg om u aan te sluiten op het leidingwaternet.Het leidingwater voldoet aan strenge wettelijke kwaliteits- en gezondheidsnormen. Aansluiten kan op termijn dus een betere investering zijn.
Terug naar boven
Voornaamste verontreinigingsbronnen van putwater
Elke verontreiniging van de lucht (neerslag wast de lucht zodat ook luchtverontreiniging het grondwater beïnvloedt), van de bodem en van oppervlaktewater zal in bepaalde mate in het grondwater terug te vinden zijn.
We onderscheiden 2 soorten verontreinigingen:
Bacteriële verontreiniging
Bij een microbiële besmetting bevat het putwater bacteriën en virussen die in bepaalde omstandigheden de gebruiker ziek maken. Mogelijke bronnen van besmetting zijn:
- rechtstreekse besmetting door knaagdieren, insecten en stof bij open of slecht gesloten waterputten. Open putten of bronnen mogen dus niet als drinkwater gebruikt worden;
- regenwater, oppervlaktewater of rioolwater dat binnensijpelt bij zware regenval of bij overstroming;
- een algemene besmetting van de grondwaterlaag waaruit geput wordt, bv. door de onmiddellijke nabijheid van beerputten, sterfputten, rioleringen, mesthopen …
Scheikundige verontreiniging
Scheikundige verontreiniging wordt meestal veroorzaakt door bodemverontreiniging van allerlei aard, maar kan ook het gevolg zijn van onoordeelkundig gebruik van leidingen of van pompmateriaal. Mogelijke bronnen zijn:
- Bodemverontreiniging door de landbouw: door overgebruik van natuurlijke mest en kunstmest ontstaat er een oververzadiging van de bodem. Meststoffen worden dan uitgespoeld naar het grondwater. Zo komen te grote hoeveelheden nitraat, nitriet en ammoniak, plus enkele metalen uit dierenvoeding zoals koper, in het grondwater terecht. Een te intensief gebruik van allerlei sproeistoffen zorgt ook voor uitspoeling naar het grondwater en te hoge concentraties in het putwater.
- Bodemverontreiniging door de industrie: in de nabijheid van non-ferro-bedrijven kunnen hoge concentraties zware metalen de bodem en het grondwater belasten. Ook andere vormen van bodemverontreiniging kunnen aanleiding geven tot de aanwezigheid van ongewenste scheikundige stoffen, bv. benzeen en PAK’s bij lekken van minerale olie.
- Bodemverontreiniging door plaatselijke bronnen in de nabijheid van de waterput, zoals grachten, rioleringen, lekkende stookoliereservoirs … Een put kunt u dus het best plaatsen op minstens 10 m afstand van plaatselijke bronnen.
- Verontreiniging door het materiaal van de leidingen of pomp(en). Sommige materialen zijn niet inert en geven stoffen af aan het voorbijkomende water. Het oplossen van stoffen uit de leidingen hangt onder meer af van de zuurgraad (pH) van water. Doordat putwater meestal eerder zuur is, kan het metalen leidingen aantasten. Afhankelijk van de gebruikte materialen en de levensduur van het materiaal kunnen zo hoge concentraties lood, koper, zink, nikkel en aluminium voorkomen in putwater. Vooral lood is een ongewenste stof in drinkwater. Gebruik dus nooit loden leidingen of pompen en kies altijd voor inerte materialen.
Terug naar boven
Gezondheidsrisico's bij gebruik van putwater
Het gebruik van (verontreinigd) putwater kan de gezondheid bedreigen, op korte of op lange termijn.
Onmiddellijke risico's
Vooral besmetting van drinkwater met micro-organismen leidt tot infecties, meestal van het spijsverteringsstelsel. Zo kunnen talrijke bacteriën en virussen via water overgedragen worden. Meestal veroorzaken ze voorbijgaande maag-darmontstekingen met braken, diarree en buikkrampen. Vooral jonge kinderen en bejaarden zijn extra gevoelig voor infecties; dat kan bij hen zelfs levensbedreigend zijn omdat zij snel veel vocht verliezen en uitdrogen.
Ook geelzucht door het hepatitis A-virus kan via besmet water worden overgedragen.
Heel soms kan ook leptospirose overgedragen worden door besmetting van het water met rattenurine.
Risico's op termijn
Andere risico's ontstaan door langdurige blootstelling aan lage dosissen giftige stoffen. In de eerste plaats gaat het over opstapeling en vergiftiging door zware metalen zoals lood en cadmium, en heel soms door nitraten, nitrieten en ammonium.
- Lood: inname van hoge dosissen lood is erg gevaarlijk. Vooral hersenschade en zenuwaantasting zijn hiervan het gevolg. Langdurige inname van kleine dosissen lood resulteert in bloedarmoede en vermoeidheid. Bij kinderen tast lood ook het leervermogen, het gedrag en het concentratievermogen aan. Dat is vooral het geval bij blootstelling tijdens de ontwikkeling, te beginnen in de baarmoeder.
Lood komt niet van nature voor in grondwater. Vooral (zuur) water dat lang in loden leidingen heeft gestaan, is extra gevaarlijk. Er is dan immers een hogere concentratie van lood. Bij oudere waterputten zijn vaak ook gelode pompen en verbindingen gebruikt, die lood afgeven aan het putwater.
- Cadmium: te hoge waarden cadmium kunnen de nieren aantasten, met hoge bloeddruk tot gevolg.
- Nitrieten en nitraten: Nitrieten zijn giftige stoffen die het maag-darmstelsel kunnen aantasten (maagontsteking). Nitraten vormen vooral voor baby's (en voor de foetus bij gebruik door zwangere vrouwen) een gezondheidsbedreiging doordat ze de zuurstofcapaciteit van het bloed aantasten. Beide zijn ook verantwoordelijk voor de vorming van kankerverwekkende verbindingen, de nitrosamines.
Terug naar boven
Controle van putwater
Het is zeker niet voldoende dat putwater lekker smaakt en helder, reukloos en kleurloos is. Laat uw putwater regelmatig op drinkbaarheid controleren.
Eens putwater goedgekeurd is als drinkwater, is dat geen garantie dat het ook altijd drinkbaar zal blijven. Putwater moet regelmatig en zeker ook bij elke merkbare kwaliteitsverandering opnieuw op drinkbaarheid onderzocht worden. Ook na zware wateroverlast met overstroming of overstorten van riolen en grachten is controle aangewezen. Voor ondiepe putten (minder dan 10 m diep) is een jaarlijks onderzoek een minimum.
Waar kan ik terecht voor controle?
Wie zich niet kan aansluiten op het leidingwaternet, kan jaarlijks een gratis putwateranalyse aanvragen.
U kunt via de website van de Vlaamse Milieumaatschappij een aanvraag indienen via uw gemeentebestuur. Nadat u uw gegevens heeft ingevuld, zenden zij het aanvraagformulier naar de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). De VMM komt dan in opdracht van de afdeling Toezicht Volksgezondheid van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid bij u thuis waterstalen nemen aan de meest representatieve kraan, meestal de keukenkraan. Na analyse wordt uw putwater beoordeeld op drinkbaarheid en op gezondheidsrisico's door de milieugezondheidskundige of milieuarts van de afdeling Toezicht Volksgezondheid in uw regio. Die resultaten en de gezondheidskundige beoordeling worden aan u en uw gemeentebestuur bezorgd. Als uw putwater als drinkbaar wordt beoordeeld, is dat geen garantie dat het ook altijd drinkbaar zal blijven. Vraag jaarlijks een hercontrole aan.
Wie zich wel kan aansluiten op het leidingwaternet, moet zelf instaan voor de analyse.
Kies daarbij voor een erkend laboratorium. De meeste drinkwatermaatschappijen bieden ook gratis analyses aan, 1x om de 3 jaar. Voor de beoordeling van de gezondheidsparameters en de drinkbaarheid kunt u beroep doen op de afdeling Toezicht Volksgezondheid van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid in uw regio.
Terug naar boven
Controle van uw leidingen
Naast een regelmatige analyse van uw putwater, is het ook belangrijk na te gaan of er lood aanwezig is in de waterleidingen binnenshuis of in uw put. Meer over lood leest u op de pagina "Leidingwater".
Terug naar boven
Folder putwater
Meer informatie over het gebruik van putwater als drinkwater kunt u terugvinden in de folder "Putwater als drinkwater: een gezondheidsrisico?" (PDF, 2,2 MB).
Terug naar boven
Meer info
Terug naar boven
sporenelementen: Noodzakelijk voedingselement waarvan zeer geringe hoeveelheden voldoende zijn.
Inert: Eigenschappen van stoffen om moeilijk in reactie te treden.
Leptospirose: Leptospirose is een verzamelnaam voor verschillende ziektebeelden, waaronder modderkoorts en de ziekte van Weil. Vooral muizen en ratten zijn besmet, evenwel zonder ziek te zijn, en scheiden de bacterie uit via de urine. Dit fenomeen kan weken tot jaren duren en zo de omgeving besmetten. Door in besmette vijvers te zwemmen pikt men dan de bacterie op. De symptomen zijn sufheid, braken, diarree, geelzucht, nerveuze verschijnselen en bloedverlies met de urine. Het in toom houden van de rattenpopulatie door een goede hygiëne zoals het verwijderen van afval is aangewezen. Wanneer patiënten met leptospirose besmet zijn geraakt in een bepaalde zwemvijver wordt zwemmen in deze vijver tijdelijk verboden.