Verklaring: Relative Risk

Relatief risico

De term "relatief risico" wordt in de epidemiologie voor verschillende maten van associatie gebruikt.

Het gebruik van de term voor verschillende maten komt voort uit het feit dat voor zeldzame aandoeningen (zoals de meeste kankers) deze verschillende maten elkaar benaderen. Voor gebeurtenissen of aandoeningen die frequenter voorkomen, kunnen deze maten echter sterk van elkaar verschillen. Een rekenvoorbeeld vindt u onderaan deze pagina.

Op deze pagina's wordt de term "relatief risico" (RR) gebruikt voor de verhouding van de cumulatieve incidenties in 2 verschillende groepen. In het Engels spreekt men dan meestal van "risk ratio". We kunnen deze term 'relatief risico' in de engste betekenis noemen.

De formule voor relatief risico is:

RR = p/q

Waarbij p en q staan voor dezelfde maat van voorkomen van een ziekte of aandoening, in twee groepen die enkel verschillen voor de bestudeerde factor.

In epidemiologische studies wordt ook vaak gebruik gemaakt van odds ratio's (OR). Deze leunen dicht aan bij relatieve risico's maar zijn toch niet helemaal hetzelfde. Meer uitleg? 

Zoals blijkt uit het onderstaande cijfervoorbeeld is het voordeel van de OR dat hij gemakkelijk omgekeerd kan worden. Door zijn mathematische eigenschappen kan de odds ratio in een logaritmisch model gebruikt worden. Nu de ingewikkelde berekeningen die hiervoor nodig zijn door PC's kunnen gebeuren, zijn deze mathematische modellen erg populair geworden. De interpretatie blijft echter moeilijk voor wie niet thuis is in hogere statistiek.

Het grote voordeel van relatief risico is dat het intuïtiever is en eenvoudiger te gebruiken.

Een cijfervoorbeeld

Basisgegeven

In het jaar Y sterven 12 mannen van een groep van 1.000 mannen, en 7 vrouwen van een groep van 1.000 vrouwen. Er overleven dus 988 mannen en 993 vrouwen.

Relatief risico

RR = p/q

• De RR voor sterfte van mannen t.o.v. vrouwen is dan (12/1.000)/(7/1.000)= 1,71: het relatieve risico om te overlijden is voor mannen 1,7 keer groter dan voor vrouwen.
• De RR voor overleven van mannen t.o.v. vrouwen is dan (988/1.000)/(993/1.000)= 0,99: het relatieve risico om te overleven is voor mannen ongeveer even groot als voor vrouwen.

Odds ratio

OR= [p/(1-p)] / [q/(1-q)] of eenvoudiger OR= p*(1-q)/q*(1-p)

• De OR voor sterfte van mannen t.o.v. vrouwen is dan (12/988)/(7/993)= 1,72: de kans dat mannen overlijden is 1,7 keer groter dan dat vrouwen overlijden.
• De OR voor overleven van mannen t.o.v. vrouwen is dan (988/12)/(993/7)= 0,58=  1/1,72: de kans dat mannen overleven is 1,7 keer kleiner dan dat vrouwen overleven.